Diyabet tanısı alan birinin karşısına çok sayıda yeni kelime çıkar. Bu sözlükte en sık karşılaşılan terimler kısa ve sade biçimde açıklanmıştır. Her terimin ayrıntısı bağlantı verilen rehberde yer alır.
Kan şekeri ve tahliller
- Açlık kan şekeri
- En az 8 saat hiçbir şey yemeden, yalnızca su içilerek ölçülen kan şekeri. Ayrıntı: açlık kan şekeri kaç olmalı?
- Tokluk kan şekeri
- Yemeğe başladıktan 1–2 saat sonra ölçülen kan şekeri. Öğünün kan şekerine etkisini gösterir. Ayrıntı: tokluk şekeri.
- HbA1c (üç aylık şeker)
- Kırmızı kan hücrelerine bağlanan şekerin oranı. Son 2–3 ayın ortalama kan şekeri hakkında bilgi verir. Ayrıntı: HbA1c nedir?
- OGTT (şeker yükleme testi)
- Açlık kanı alındıktan sonra şekerli bir sıvı içilir ve belirli aralıklarla tekrar kan şekeri ölçülür. Gebelikte de kullanılır. Ayrıntı: şeker yükleme testi.
- mg/dL
- Kan şekeri biriminin kısaltması: desilitre kanda kaç miligram şeker olduğunu gösterir.
Diyabet türleri
- Prediyabet (gizli şeker)
- Kan şekerinin normalin üstünde ama diyabet sınırının altında olduğu dönem. Ayrıntı: prediyabet nedir?
- Tip 1 diyabet
- Pankreasın insülin üretemediği diyabet türü. Tedavide insülin kullanılır. Ayrıntı: tip 1 diyabette beslenme.
- Tip 2 diyabet
- Vücudun insüline yeterli yanıt veremediği ve zamanla insülin üretiminin de azaldığı, en sık görülen diyabet türü. Ayrıntı: tip 2 diyabet.
- Gebelik diyabeti
- Gebelik sırasında ilk kez ortaya çıkan kan şekeri yüksekliği. Ayrıntı: gebelik diyabeti.
- İnsülin direnci
- Hücrelerin insüline yeterince yanıt vermemesi; pankreasın daha fazla insülin salgılamak zorunda kalması. Ayrıntı: insülin direnci nedir?
Beslenme terimleri
- Karbonhidrat
- Ekmek, pilav, makarna, patates, baklagil, meyve, süt ve şekerde bulunan besin ögesi. Kan şekerini en çok etkileyen öğedir.
- Karbonhidrat sayımı
- Öğündeki karbonhidrat miktarını gram ya da "değişim" olarak hesaplama yöntemi. Özellikle insülin kullananlarda öğün planlamasının temelidir.
- Değişim (porsiyon değişimi)
- Benzer miktarda karbonhidrat içeren besin miktarları. Örneğin bir ince dilim tam buğday ekmeği ile 2 yemek kaşığı bulgur pilavı yaklaşık aynı karbonhidratı içerir.
- Glisemik indeks (Gİ)
- Bir besindeki karbonhidratın kan şekerini ne hızla yükselttiğini gösteren sayı. Glikoz 100 kabul edilir; 55 ve altı düşük sayılır. Ayrıntı: glisemik indeks nedir?
- Glisemik yük (GY)
- Glisemik indeksi porsiyondaki karbonhidrat miktarıyla birlikte değerlendiren ölçü. Porsiyonun önemini gösterir.
- Lif
- Sebze, baklagil, tam tahıl ve meyvede bulunan, sindirilmeyen karbonhidrat. Kan şekerinin daha yavaş yükselmesine yardım eder.
- Tabak modeli
- Tabağın yarısının sebze, çeyreğinin protein, çeyreğinin tahıl ya da baklagil olacak şekilde doldurulması. Ayrıntı: diyabet diyeti.
- Rafine karbonhidrat
- Kepeği ve tohumu ayrılmış un ve bundan yapılan beyaz ekmek, poğaça gibi besinler ile eklenmiş şeker.
Acil durumlar ve takip
- Hipoglisemi (şeker düşmesi)
- Kan şekerinin 70 mg/dL altına inmesi. Titreme, terleme, çarpıntı ve ani açlık hissiyle kendini gösterebilir. Ayrıntı: şeker düşmesi ne yapmalı?
- Hiperglisemi
- Kan şekerinin hedefin belirgin üstüne çıkması. Aşırı susama, sık idrara çıkma ve yorgunluk görülebilir.
- Ketoasidoz
- İnsülin eksikliğinde vücudun yağ yakarak keton üretmesi ve kanın asitleşmesi. Bulantı, kusma, karın ağrısı ve nefeste meyve kokusu acil başvuru gerektirir.
- Sensör (sürekli glikoz ölçümü)
- Deri altına yerleştirilen ince bir uçla kan şekerini gün boyu izleyen cihaz. Kullanımına hekim karar verir.
Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Son güncelleme: 12 Kasım 2026 · Site editörü: dyt.seymaturkoglu@gmail.com