Diyabette Etiket Okuma: Paketli Üründe Neye Bakılır?

Diyabette etiket okuma neden önemlidir?

Paketli ürünlerin karbonhidrat miktarı ürüne bakarak tahmin edilemez. İki bisküvi birbirine benzese de biri ötekinin iki katı şeker içerebilir. Ambalajın ön yüzündeki "doğal", "tam buğdaylı", "fit" ya da "şeker ilavesiz" gibi ifadeler de çoğu zaman eksik bilgi verir. Asıl bilgi paketin arka yüzündeki beslenme bildirimi tablosunda ve içindekiler listesindedir.

Etiketi okuyabilen kişi markette birkaç saniyede iki ürünü karşılaştırır ve yiyeceği miktarı hesaplayabilir. Bu beceri karbonhidrat sayımı eğitimi sırasında ayrıntılı çalışılır.

Beslenme bildiriminde hangi satırlara bakılır?

Türkiye'de paketli gıdalarda beslenme bildirimi 100 gram ya da 100 ml için verilir. Bazı ürünlerde porsiyon başına değer de yazılır. Satırlar genellikle şöyle sıralanır:

Türkiye ve Avrupa Birliği etiketlerinde "karbonhidrat" satırına lif dahil edilmez. Lif ayrı bir satırda yazılır. ABD etiketlerinde ise toplam karbonhidrat lifi de içerir. İnternetten bulunan yabancı tarif ve uygulamalarda bu fark hesabı değiştirebilir.

Porsiyon hesabı nasıl yapılır? Örnek

Bir paket bisküvinin etiketinde şu değerler yazsın: 100 gramda karbonhidrat 68 gram, şekerler 24 gram, lif 3 gram. Paketin ağırlığı 40 gram ve içinde 4 bisküvi var.

1. Yenecek miktar bulunur: Paketin tamamı, yani 40 gram.
2. Karbonhidrat hesaplanır: 68 × 40 ÷ 100 = yaklaşık 27 gram.
3. Değişime çevrilir: 27 gram yaklaşık iki karbonhidrat değişimidir, yani iki ince dilim ekmek kadar.

Aynı hesap kahvaltılık gevrek için de yapılır. Paketin önerdiği porsiyon çoğu zaman 30 gramdır. Kasede ise genellikle 50–60 gram gevrek bulunur. Hesap gerçekte yenen miktar üzerinden yapılmalıdır. Mutfak tartısı bu hesabı kolaylaştırır.

İçindekiler listesinde şekerin gizli adları

İçindekiler listesi, üründe en çok bulunan maddeden en aza doğru sıralanır. Listenin ilk üç maddesinden biri şeker ya da şurupsa ürünün önemli kısmı şekerdir. Şeker etikette farklı adlarla yer alabilir:

• Şeker, toz şeker, sakkaroz, esmer şeker, kamış şekeri
• Glikoz şurubu, fruktoz şurubu, glikoz-fruktoz şurubu, mısır şurubu
• Dekstroz, maltoz, maltodekstrin, invert şeker
• Bal, pekmez, malt ekstraktı, konsantre meyve suyu
• Hurma şurubu, agave şurubu, akçaağaç şurubu

Bir üründe bunlardan birkaçı birlikte bulunabilir. Her biri listede ayrı yazıldığı için tek başına geride görünür, toplamda ise şeker ilk sıraya çıkabilir.

"Şekersiz", "şeker ilavesiz" ve "light" ne anlama gelir?

Bu ifadelerin hiçbiri ürünün karbonhidratsız olduğunu göstermez. Şeker ilavesiz bir meyve suyu da yüksek şeker içerir. Yağı azaltılmış bir yoğurtta şeker artmış olabilir. "Diyabetik" yazan ürünlerde de un ve nişasta bulunur. Bu ürünlerin kan şekerine etkisi diyabette tatlandırıcılar yazısında ele alınır.

"Tam buğdaylı" ve "glütensiz" ürünlerde nelere bakılır?

"Tam buğdaylı" yazan bir ekmekte ya da krakerde tam buğday ununun oranı düşük olabilir. Ön yüzde vurgulanan malzemenin yüzdesi içindekiler listesinde yazılır. Örneğin "tam buğday unu (%20)" ifadesi, unun büyük kısmının beyaz un olduğunu gösterir. Ekmek seçerken dikkat edilecekler şeker hastası ekmek sayfasında anlatılır.

Glütensiz ürünler çölyak hastaları için üretilir. Glütensiz olmak karbonhidratın az olduğu anlamına gelmez. Glütensiz ekmek ve bisküviler çoğunlukla pirinç unu, mısır nişastası ve patates nişastasından yapılır ve kan şekerini hızla yükseltebilir.

Markette hızlı karşılaştırma için kısa liste

• 100 gramdaki karbonhidrat ve şekerler satırı iki ürün arasında karşılaştırılır.
• Lifi yüksek, şekeri düşük olan tercih edilir.
• İçindekiler listesinin ilk sıralarında şeker ya da şurup olmamasına bakılır.
• Tuz satırı özellikle peynir, zeytin, hazır çorba ve atıştırmalıklarda kontrol edilir.
• "Kısmen hidrojene yağ" yazan ürünler trans yağ içerebileceği için sınırlanır.

Diyabette etiket okuma birkaç alışveriş sonra alışkanlık haline gelir. Sık alınan ürünlerin değerleri bir kez not edilir ve sonraki alışverişlerde karşılaştırma kolaylaşır. Hangi besinlerin sınırlanacağı şeker hastasının yememesi gerekenler sayfasında anlatılır.

Kaynaklar

1. Evert ve ark. Nutrition Therapy for Adults With Diabetes or Prediabetes: A Consensus Report. Diabetes Care 2019 (yeni sekmede açılır) — beslenme tedavisi uzlaşı raporu
2. NIDDK — Diabetes Diet, Eating, & Physical Activity (yeni sekmede açılır)
3. Diabetes UK — Eating with diabetes (yeni sekmede açılır)

Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Son güncelleme: 12 Kasım 2026 · Site editörü: dyt.seymaturkoglu@gmail.com

İlgili konular

• Diyabet diyeti
• Diyabette beslenme
• Şeker hastası ne yemeli?
• Örnek diyet listesi
• Kan şekeri değerleri
• Glisemik indeks
• Gizli şeker
• Danışmanlık