Kan Şekeri Değerleri Tablosu: Açlık, Tokluk ve HbA1c

Kan şekeri nedir?

Kan şekeri, kandaki glikoz miktarıdır ve çoğunlukla mg/dL birimiyle ölçülür. Glikoz vücudun temel enerji kaynağıdır. Yenen karbonhidratlar sindirilip glikoza ayrılır ve kana geçer. Pankreastan salgılanan insülin, bu şekerin hücrelere girmesini sağlar. İnsülin yetersiz olduğunda ya da etkisini gösteremediğinde kan şekeri yükselir.

Bu değer gün içinde sürekli değişir. Yemekten sonra yükselir, birkaç saat içinde başlangıç düzeyine döner. Uyku, stres, hastalık, hareket ve kullanılan ilaçlar da bu değerleri etkiler.

Kan şekeri kaç olmalı? Normal değerler

Amerikan Diyabet Derneği'nin (ADA) 2025 ölçütlerine göre diyabeti olmayan, prediyabeti olan ve diyabeti olan kişilerde değerler şöyledir:

Tanı tek bir ev ölçümüyle konmaz; hekim laboratuvar testlerini birlikte değerlendirir. Açlık değerinin ayrıntısı açlık kan şekeri sayfasında, yemek sonrası değerler tokluk kan şekeri sayfasında anlatılır.

Diyabette kan şekeri hedefleri

Diyabeti olan kişiler için ADA'nın birçok yetişkine önerdiği genel hedefler aşağıdadır. Bu hedefler herkese aynı uygulanmaz. Yaşlılarda, sık şeker düşmesi yaşayanlarda ya da başka ciddi hastalığı olanlarda hedef daha esnek tutulabilir. Gebelikte ise hedefler daha sıkıdır.

Kişinin hedefi hekimle belirlenir. Gebelikteki hedefler gebelik diyabeti sayfasındadır.

HbA1c neyi gösterir?

HbA1c, kırmızı kan hücrelerindeki hemoglobine bağlanan şeker oranıdır ve son 2–3 ayın ortalama kan şekerini yansıtır. Açlık gerektirmez. Tek seferlik bir ölçümden farklı olarak uzun dönemli tabloyu gösterdiği için hem tanıda hem takipte kullanılır. Kansızlık ve bazı kan hastalıkları HbA1c sonucunu etkileyebilir. Ayrıntı HbA1c sayfasındadır.

Şeker düşmesi kaç olunca tehlikeli?

ADA şeker düşmesini (hipoglisemi) üç düzeyde tanımlar:

• 1. düzey: Değer 70 mg/dL'nin altında, 54 mg/dL ve üzerinde.
• 2. düzey: Değer 54 mg/dL'nin altında.
• 3. düzey: Kişinin kendi başına toparlanamadığı, başkasının yardımına ihtiyaç duyduğu ağır tablo.

Titreme, terleme, çarpıntı, açlık, baş dönmesi, sinirlilik ve dikkat dağınıklığı belirtilerdir. Çoğu durumda yaklaşık 15 gram hızlı etkili karbonhidrat alınır ve 15 dakika sonra yeniden ölçülür. Bilinç kaybı ya da yutamama varsa ağızdan bir şey verilmez ve 112 aranır. Ayrıntı şeker düşmesi sayfasındadır.

Şeker yüksekliği belirtileri nelerdir?

Kan şekeri uzun süre yüksek seyrettiğinde çok su içme, sık idrara çıkma, ağız kuruluğu, yorgunluk ve bulanık görme görülebilir. Kan şekeri çok yüksekken bulantı, kusma, karın ağrısı, hızlı nefes alma, nefeste aseton kokusu ya da bilinç bulanıklığı varsa acil servise başvurulur. Bu belirtiler özellikle tip 1 diyabette ketoasidoz denilen acil tabloya işaret edebilir.

Evde şeker ölçümü nasıl yapılır?

Evde ölçüm için parmak ucundan kan alan ölçüm cihazı ya da deri altına yerleştirilen sürekli glikoz izleme sensörü kullanılır. Ölçümün hangi sıklıkla yapılacağına hekim karar verir.

1. Eller sabunlu suyla yıkanır ve iyice kurulanır. Parmakta kalan meyve ya da şeker kalıntısı sonucu yükseltebilir.
2. Parmağın yan tarafından kan alınır; her seferinde farklı parmak kullanılır.
3. Sonuç, tarih, saat ve ölçümün öğünle ilişkisi (aç, yemekten 1 ya da 2 saat sonra) not edilir.
4. Ölçüm cihazının şeritlerinin son kullanma tarihine dikkat edilir.

Ölçüm kayıtları hem hekimin tedavi kararları hem de beslenme planının ayarlanması için kullanılır. Hangi öğünün şekeri ne kadar yükselttiği, bu kayıtlar üzerinden görülür.

Beslenme kan şekerini nasıl etkiler?

Şekeri en çok etkileyen besin ögesi karbonhidrattır. Öğündeki karbonhidratın miktarı ve türü, yanında protein, yağ ve lif bulunup bulunmadığı, yemeğin pişirilme biçimi ve yeme hızı tokluk şekerini değiştirir. Beyaz ekmek, şekerli içecek ve şerbetli tatlı şekeri hızla yükseltir. Kuru baklagil, bulgur, sebze ve tam tahıl daha yavaş etki eder. Bu farkın ölçüsü glisemik indeks sayfasında anlatılır; günlük uygulama ise diyabet diyeti sayfasındadır.

Ölçüm kaydı nasıl tutulur?

Ölçümleri bir defterde ya da telefonda düzenli tutmak, hekimin ve diyetisyenin işini kolaylaştırır. Yalnız sayıyı yazmak yeterli olmaz; o gün ne yendiği ve neler yaşandığı da not edilir.

Tablodaki değerler yalnız örnektir. Bu tür bir kayıt, aynı öğünün iki farklı hazırlanışının ölçüme etkisini yan yana gösterir.

Şekeri dengede tutmak için günlük alışkanlıklar

• Öğünleri her gün benzer saatlerde yemek ve öğün atlamamak
• Tabağın yarısını sebzeye ayırmak, karbonhidratı tabağın dörtte biriyle sınırlamak
• Şekerli içecekleri su, ayran ya da şekersiz çayla değiştirmek
• Yemeklerden sonra 10–15 dakika yürümek
• Günde 7 saat civarında uyumaya çalışmak
• İlaçları hekimin önerdiği saatlerde ve şekilde kullanmak

Şekeri yükselten diğer durumlar neler?

• Ateşli hastalık ve enfeksiyonlar
• Stres ve yetersiz uyku
• Bazı ilaçlar, örneğin kortizon içerenler
• Sabah erken saatlerde salgılanan hormonlar (şafak etkisi)
• Uzun süre hareketsiz kalmak

Açıklanamayan yüksek değerler tekrarlıyorsa hekime bilgi verilir. Tedavide değişiklik yapma kararı hekimindir.

Ölçüm değerleri ne zaman hekime gösterilmeli?

Ölçümler hedefin sık sık dışına çıkıyorsa, açıklanamayan şeker düşmeleri yaşanıyorsa ya da diyabeti olmayan bir kişide açlık değeri 100 mg/dL'nin üzerinde çıkıyorsa hekime başvurulur. Kayıtların birkaç haftalık hali, tek bir ölçümden çok daha fazla bilgi verir. Bu kayıtlar beslenme görüşmesinde de kullanılır.

Kaynaklar

1. ADA Standards of Care in Diabetes 2025 — 2. Diagnosis and Classification of Diabetes (yeni sekmede açılır) — tanı ölçütleri, prediyabet sınırları
2. ADA Standards of Care in Diabetes 2025 — 6. Glycemic Goals and Hypoglycemia (yeni sekmede açılır) — kan şekeri hedefleri, hipoglisemi
3. TEMD — Diabetes Mellitus ve Komplikasyonlarının Tanı, Tedavi ve İzlem Kılavuzu (yeni sekmede açılır) — Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği
4. NIDDK — Diabetes Diet, Eating, & Physical Activity (yeni sekmede açılır)

Hazırlayan: Dyt. Şeyma Türkoğlu Vural · Son güncelleme: 12 Kasım 2026 · Site editörü: dyt.seymaturkoglu@gmail.com